PM2.5 i PM10, czyli pył zawieszony

PM10 to cząstki o średnicy do 10 mikrometrów, PM2.5 to frakcja drobniejsza, do 2,5 mikrometra. Ta druga jest groźniejsza, bo nie zatrzymuje się w nosie ani w gardle, tylko dociera do pęcherzyków płucnych i dalej do krwi. Oba wyniki podajemy w mikrogramach na metr sześcienny (µg/m³).

Polska norma dobowa dla PM10 to 50 µg/m³ i wolno ją przekroczyć najwyżej 35 razy w roku. Poziom informowania społeczeństwa zaczyna się przy średniej dobowej 100 µg/m³, a poziom alarmowy przy 150 µg/m³. Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia z 2021 roku są znacznie ostrzejsze: 45 µg/m³ na dobę dla PM10 i 15 µg/m³ dla PM2.5. Dlatego odczyt „w normie” potrafi jednocześnie być kilkukrotnie powyżej zaleceń zdrowotnych.

Indeks jakości powietrza

Zamiast porównywać pięć różnych substancji naraz, GIOŚ sprowadza pomiary do jednego indeksu w sześciu klasach: od bardzo dobrego, przez dobry, umiarkowany, dostateczny i zły, aż po bardzo zły. Decyduje najgorszy ze składników, więc wysoki indeks przy niskim pyle zwykle oznacza problem z ozonem (latem) albo z dwutlenkiem azotu przy ruchliwej ulicy.

Pokazujemy odczyt z najbliższej stacji, która faktycznie raportuje pomiar. Jeżeli stacja milczy, sięgamy po kolejną w okolicy - lepiej pokazać dane z sąsiedniego punktu i to zaznaczyć, niż wyświetlić wartość sprzed kilkunastu godzin jako aktualną.

Kiedy w Kielcach bywa źle

Zdecydowana większość przekroczeń przypada na sezon grzewczy, od października do marca, i pochodzi z tak zwanej niskiej emisji, czyli z domowych kotłów i pieców. Najgorsze są bezwietrzne, mroźne wieczory: przy inwersji temperatury zanieczyszczenia zostają przy gruncie, a Kielce leżą w obniżeniu otoczonym pasmami Gór Świętokrzyskich, więc powietrze wymienia się wolniej niż na otwartym terenie.

Latem układ jest odwrotny. Pyłu jest mało, ale w upalne, słoneczne popołudnia rośnie ozon przygruntowy, który powstaje w reakcjach fotochemicznych ze spalin. Wtedy najwyższe wartości wypadają między godziną czternastą a osiemnastą, a nie w nocy.

Co z tym zrobić

Przy złym i bardzo złym indeksie ograniczenie wysiłku na dworze ma sens przede wszystkim u dzieci, kobiet w ciąży, seniorów oraz osób z astmą i chorobami serca. Bieganie i rower to godziny największego wysiłku oddechowego, więc jeśli przekładać, to głównie je. Zwykły spacer do sklepu nie jest problemem.

W mieszkaniu warto wietrzyć krótko i intensywnie zamiast trzymać uchylone okno przez cały wieczór, bo to właśnie wieczorem stężenia są najwyższe. Maseczka chirurgiczna nie zatrzymuje pyłu drobnego, filtruje go dopiero półmaska klasy FFP2 lub FFP3.

Z Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, czyli z państwowej sieci monitoringu, oraz z czujników Airly. Stacje GIOŚ są referencyjne i wolniejsze, czujniki Airly gęstsze i szybsze, ale mniej dokładne. Przy każdym odczycie podajemy źródło.

Pył rozkłada się nierównomiernie: czujnik przy ruchliwej ulicy albo w zabudowie z kotłami węglowymi pokaże więcej niż punkt na otwartym terenie. Różnica rzędu kilkudziesięciu procent między punktami oddalonymi o kilometr jest normalna, zwłaszcza zimą.

Najczęściej przerwę w transmisji albo kalibrację. Nie podstawiamy wtedy starego odczytu, tylko pokazujemy najbliższą stację, która raportuje bieżące wartości.

Nie. Prezentujemy je informacyjnie. Wiążące są komunikaty i pomiary publikowane bezpośrednio przez GIOŚ oraz decyzje wojewódzkiego centrum zarządzania kryzysowego.